weather 5° Маладзечна
weather 5° Вілейка
weather 5° Смаргонь
weather 5° Ашмяны
weather 5° Валожын
weather 5° Мядзел
weather 5° Астравец
Падпіска
на друкаванае выданне
1 еўра 2.4078
1 долар 2.0999
100 рас.руб. 3.215
26.11.2011 06:35 ,

Маладзечна. Таямніцы радавога маёнтка Агінскіх

Тое, што Маладзечна з’яўлялася радавым маёнткам Агінскіх, ужо не сакрэт. Цяпер мы паспрабуем раскрыць яшчэ адну таямніцу гэтага знакамітага роду.

У 1738 годзе Казімір Ігнат Агінскі разам з жонкай Разаліяй Коцел перадае ва ўласнасць свайму брату Тадэвушу Францішку маёнтак Ганута і Маладзечна з фальваркамі.
Князь Тадэвуш Францішак Агінскі (1712−1783) − Вялікі пісар літоўскі, кашталян трокскі і віцебскі, староста ашмянскі, ветборскі і пшэвальскі, граф на Маладзечне, Залессі, Ізабеліне, Аборку.

У 1757 князь Тадэвуш пачынае ў Маладзечне будаўніцтва парафіяльнага касцёла ў адзіным комплексе з манастыром для ксяндзоў-трынітарыяў. У гэты час ён ужо жыве ў адрэстаўраваным палацы князёў Збаражскіх, размешчаным у Маладзечанскім замчышчы.

7 лістапада 1761 года памірае жонка князя Тадэвуша Агінскага, а 15 лютага яе пахавалі ў новым касцёле. (Сяргей Верамейчык “М. К. Агінскі”). Узнікае адна цікавая дэталь: атрымліваецца, што княгіню праз тры месяцы перапахавалі, але рэлігійныя каноны гэтага ніколі не віталі. Відавочна, разгадка крыецца ў наступным: магнаты і князі стваралі культавыя збудаванні яшчэ і як месца радавых пахаванняў.

Князь Мікалай Радзівіл (Сіротка), вандруючы па свеце, прывёз з Егіпта склад бальзаму, які выкарыстоўвалі для муміфікацыі цел фараонаў. І абрад пахавання ў скляпы (а не ў зямлю) становіцца культавым для найбагацейшай эліты ВКЛ.

Так у 1701 годзе, пры фінансаванні кашталянам трокскім, скарбнікам ВКЛ Міхалам Казімірам Коцелам (яго род валодаў Беніцай, Маладзечнам і навакольнымі землямі з 1634), у Беніцы пачынаецца будаўніцтва касцёла Найсвяцейшай Тройцы ў комплексе з кляштарам бернардынцаў. Касцёл захаваўся па сённяшні дзень і з’яўляецца помнікам гісторыі і архітэктуры стылю барока. На ўваходзе знаходзіліся трохступеньчатыя надмагіллі (помнікі), а ў самім касцёле − сямейны склеп Коцелаў і Швыкоўскіх.

Касцёл у Беніцы.

Высечаныя з каменю грабніцы з каменнымі надмагільнымі плітамі знаходзіліся (і знаходзяцца цяпер) на глыбіні 2,5−3 метраў. Пэўная тэмпература і вільготнасць стваралі ўмовы для працяглага захоўвання цел памерлых. (Нягледзячы на ​​тое, што Троіцкі касцёл у Беніцы цяпер знаходзіцца пад аховай дзяржавы, у ім адбыліся акты вандалізму: адкрылі пахаванні, раскралі іх змесціва, астанкі памерлых падверглі марадзёрству).

Род князёў Агінскіх, значных дзяржаўных дзеячаў ВКЛ, пераважаў род Коцелаў. І, хутчэй за ўсё, касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Панны Марыі (пазней ён будзе перайменаваны ў касцёл св. Казіміра), які паставілі на ўласныя сродкі Тадэвуша Францішка Агінскага і яго жонкі Ізабелы з роду Радзівілаў, быў пабудаваны як будучы радавы склеп, тым больш, што Агінскія ў гэты час ужо цалкам жылі ў Маладзечанскім замку.

Такім чынам, адна з загадак роду, што тычыцца месца пахавання бабулі Міхала Клеафаса Агінскага княгіні Ізабелы, становіцца блізкай да разгадкі.
Але ці стаў Маладзечанскі касцёл радавым склепам?

Апанас Ярушэвіч ў сваёй кнізе “Маладзечна і яго навучальныя ўстановы”, выдадзенай у 1914 годзе ў Вільні, паказвае на тое, што “…Маладзечна праз шлюбныя саюзы пераходзіла да розных уладальнікаў, і ў 1722 годзе яго атрымаў князь Іосіф Агінскі як пасаг за жонкай − княгіняй Ганнай Вішнявецкай… У Маладзечне быў пахаваны першы яго ўладальнік
з роду Агінскіх…”

У дадзенай інфармацыі аўтар (а можа, і рэдакцыя) ўнёс памылку, паколькі князь Іосіф Агінскі атрымаў у пасаг за жонкай маёнтак Моладаў ў Пінскім ваяводстве, а не Маладзечна ў Мінскім. А сапраўды першым уладальнікам Маладзечна быў Казімір Іосіф (старэйшы брат Тадэвуша Казіміра), староста Маркаўскі і г.д., які памёр у 1769 годзе і, па Апанасу Ярушэвічу, пахаваны ў Маладзечне.

Казімір не быў значным дзяржаўным дзеячам, ад шлюбу з Разаліяй Коцел дзяцей не меў, але ён быў князем з магнацкага роду, і не дзіўна, а хутчэй лагічна, што і пахаваны быў там жа, дзе княгіня Агінскіх, у Маладзечанскім касцёле (у Беніцы пахаваныя толькі Коцел і Швыкоўскія).

Пра лёс княгіні Разаліі Агінскай гістарычных і архіўных звестак у нас пакуль няма, але адмаўляць тое, што яна магла быць пахаваная ў касцёле Нараджэння Найсвяцейшай Панны Марыі нельга, хутчэй наадварот, паколькі менавіта за ёй у пасаг аддалі маёнтак Маладзечна, якое яны з мужам перадалі князю Тадэвушу Францішку.

Цікава, што 7 кастрычніка 1768 за свой кошт Агінскія (Ядвіга Тэрэза Залуская − другая жонка Тадэвуша Казіміра) прывезлі з Рыма спецыяльна для Маладзечанскага касцёла святыя рэліквіі. Памёр князь Тадэвуш Францішак Агінскі 25 лістапада 1783 у сваёй апошняй рэзідэнцыі − мястэчку Ганута, што ў 15 кіламетрах ад Маладзечна, але пахаваны ў склепе капліцы Божага Цела касцёла Св. Яна ў Вільні, якую таксама пабудаваў на ўласныя сродкі ў апошнія гады жыцця.
Яго спадчыннікамі сталі браты Францішак Ксаверы і Андрэй Ігнат Агінскія. Малодшы з іх, Францішак Ксаверы, выбраў сваёй рэзідэнцыяй Залессе, але ў 1801 годзе пераехаў у Маладзечна, перадаўшы будучыя “Паўночныя Афіны” свайму пляменніку Міхалу Клеафасу. Да апошніх дзён Францішак Ксаверы жыў у Маладзечанскім замку.

Тут жа 2 снежня 1812 года ён размясціў адступаўшага Напалеона, у гутарцы з якім з гонарам заўважыў: “…французы прыйшлі і адступаюць, а Міхал Клеафас паказаў сябе сапраўдным патрыётам, да канца змагаючыся за свабоду і незалежнасць сваёй радзімы!”

У 1814 годзе стары князь памёр. У сваёй кнізе Апанас Ярушэвіч паказвае, што князь Агінскі, як і яго дзядзька Казімір Іосіф, быў пахаваны ў Маладзечне. Але дзе знайшоў апошні прытулак князь, граф, канфедэрат, афіцэр ВКЛ? Ёсць усе падставы выказаць здагадку, што і Францішак Ксаверы быў гэтак жа пахаваны ў касцёле, пабудаваным яго бацькам Тадэвушам Францішкам, дзе ўжо былі пахаваныя члены сям’і роду Агінскіх. Не выключана, што і жонка князя, Ядвіга Тэрэза з Залускіх (памерла да яго ў 1793 годзе), магла быць пахаваная ў радавым склепе Агінскіх.

Спадчыннікаў ў Францішка Ксаверыя не было, і, паводле завяшчання, уладальнікам Маладзечна стаў князь Міхал Клеафас Агінскі, значны дзяржаўны дзеяч, кампазітар, рэвалюцыянер. Разам з маёнткам ён атрымаў у спадчыну і тытул графа на Маладзечне.

У 1822 Агінскі з’язджае ў Фларэнцыю, дзе праз 10 гадоў, 15 кастрычніка 1833 года, ён памірае. Першапачаткова яго пахавалі на могілках пры храме Санта Марыя Новела, але неўзабаве, па патрабаванні жонкі, перапахавалі ў пантэоне Санта Крочэ.

У 1823 годзе, пасля таго, як Міхал Клеафас Агінскі назаўсёды пакінуў радавы маёнтак, касцёл Найсвяцейшай Панны Марыі ў Маладзечне згарэў. Аднавіць яго ў першапачатковым выглядзе так і не атрымалася, хаця рэканструкцыя ў стылі класіцызму захавала веліч касцёла. У 1832 годзе манастыр пры ім зачынілі, і ўсе пабудовы перайшлі павятоваму дваранскаму вучылішчу, за выключэннем трох памяшканняў, перададзеных пад плябанію касцёла. У 1864 годзе касцёл зачынілі і пазней перабудавалі ў царкву.

У 1919 годзе будынак касцёла пры былым манастыры зноў вярнулі каталікам. Пры рэстаўрацыі яго асвяцілі пад імем Святога Казіміра. Побач з касцёлам, на скрыжаванні вуліц Замкавай і Афіцэрскай, пабудавалі прыдарожную капліцу. У час Вялікай Айчыннай вайны будынак моцна пацярпеў, пасля вайны яго разабралі, захаваўшы толькі бакавыя сцены фасада. Выкарыстоўваючы іх, на месцы касцёла пабудавалі ліцейны цэх станкабудаўнічага завода. “Ліцейка” ў сваім гістарычным абрамленні існуе па сённяшні дзень. Там устаноўленае абсталяванне, працуюць людзі, якія наўрад ці ведаюць, што пад іх нагамі, пад каменна-бетоннай тоўшчай, магчыма, знаходзіцца магільны склеп князёў Агінскіх…

Гэта толькі версія, хаця і вельмі падобная да праўды. Канчатковы адказ могуць даць архівы і спецыялісты-археолагі.

Мікалай ТАМАШЭЎСКІ, кіраўнік аддзела “Маладзечанскае замчышча” дабрачыннага фонду “Паўночныя Афіны”.

Фота Сяргея КАНДРАТОВІЧА.

Абмеркаваць
comments powered by HyperComments
Новае на сайце