weather 19° Маладзечна
weather 19° Вілейка
weather 21° Смаргонь
weather 19° Ашмяны
weather 19° Валожын
weather 19° Мядзел
weather 21° Астравец
Падпіска
на друкаванае выданне
1 еўра 2.3272
1 долар 1.9984
100 рас.руб. 3.1481
17.06.2018 07:56 ,

Уставілі ў рот карабін і выстралілі: як у 1944 годзе за беларушчыну забілі крэўскага святара і яго сваякоў

Міхаіл Леванчук (х крыжам), яго жонка, дачка, а таксама члены рады крэўскай Аляксандра-Неўскай царквы. 30-ыя гады ХХ ст.

Яшчэ ў даваенныя гады крэўскі праваслаўны святар Міхаіл Леванчук смела выказваўся супраць апалячвання заходніх беларусаў і быў прыхільнікам беларусізацыі праваслаўнай царквы.

Пра гэта сведчаць найстарэйшыя жыхары Крэва і іншыя сучаснікі. Вядомы беларускі каталіцкі святар Адам Станкевіч у сваім дзённіку занатаваў наступны выпадак. Аднаго разу польскія настаўнікі са школ з-пад Крэва прывялі сваіх вучняў у царкву на экскурсію. Нягледзячы на заўвагі і пратэст з боку педагогаў, святар вёў гутарку з вучнямі на роднай для іх беларукай мове, а не па-польску.

Пасля далучэння Заходняй Беларусі да Савецкага Саюза ўся моц сталінскіх рэпрэсій скіравалася ў бок былых ваенных, служачых і заможных сялян, якія ў большасці сваёй былі палякамі альбо апалячанымі каталікамі.

Калі землі Заходняй Беларусі занялі гітлераўцы, пачалася зваротная рэакцыя: мясцовыя палякі пачалі выдаваць гітлераўцам тых, да каго адчувалі нянавісць, прадстаўляючы іх савецкімі актывістамі.

Нярэдка ў шэрагі гэтых людзей палякі ўключалі прадстаўнікоў беларускай інтэлігенцыі, якія яшчэ ў даваенныя часы змагаліся з апалячваннем, але не мелі ніякіх адносін да сталінскіх рэпрэсій. Айцец Міхаіл абараняў жыхароў Крэва ад гвалту і смерці. Нярэдка яго заступніцтва мела станоўчыя вынікі.

Калі ў лясах Крэўскай воласці з’явіліся атрады польскай Арміі Краёвай, яны ўзяліся знішчаць беларускі нацыянальны актыў самастойна. Рашуча настроеныя былі палякі і супраць айца Міхаіла Леванчука.

Хоць мы і называем легіянераў Арміі Краёвай палякамі, мы разумеем, што вялікую частку, калі не большасць, гэтых падпольных фарміраванняў у нашай мясцовасці складалі беларусы-каталікі. Яшчэ да сённяшніх дзён захаваліся дзе-нідзе звычкі дзяліць мясцовых хрысціян паводле веравызнання на рускіх-праваслаўных і палякаў-каталікоў.

Таму блытаючы паняцці, некаторыя з беларусаў-каталікоў лічылі сябе палякамі і па нацыянальнай прыналежнасці. І папаўнялі яны шэрагі Арміі Краёвай часта па прымусе такіх  самых  легіянараў або па якіх заўгодна іншых прычынах, толькі не з-за нейкіх ідэйных меркаванняў.

Але былі і такія ахвяры прапаганды, хто адносіў сябе да палякаў свядома. І часта гэтыя перараджэнцы былі найбольш небяспечнымі для тых, хто не падзяляў іх поглядаў.

Апошняй кропляй нянавісці гэтых ворагаў да крэўскага святара стала стварэнне ім у Крэве беларускай школы. Дамогшыся ад нямецкага кіраўніцтва ў Мінску адпаведнага дазволу, айцец Міхаіл адчыніў школу ў адным з пакояў свайго вялікага дома. Ён сам, а таксама яго дачка Ларыса і пляменніца Валянціна Шкуцько, якая прыехала з Мінска, пачалі праводзіць тут заняткі.

Азлобленым прыхільнікам польскасці заставалася чакаць зручнага моманту, каб адпомсціць. І гэты момант хутка надышоў.

Жорсткае забойства здарылася ноччу з 14 на 15 сакавіка 1944 года. Дзве брыгады Арміі Краёвай падышлі з розных бакоў да Крэва, каб раззброіць гарнізон літоўскай паліцыі. Гарнізон пачаў размяшчацца ў мястэчку, калі немцы перадалі наш край у падпарадкаванне генеральнай акругі Літвы.

Акцыя была паспяховай для “акаўцаў”: паліцаяў раззброілі, страт не было ні з польскага, ні з літоўскага боку.

Магілы святара Міхаіла Леванчука, настаўніц крэўскай беларускай школы Ларысы Леванчук і Валянціны Шкуцько.

Ахвярамі ж у тую трывожную ноч сталі святар крэўскай царквы айцец Міхаіл, яго дачка і пляменніца. Адбылося ўсё наступным чынам. Калі акцыя па захопе паліцэйскага пастарунку завяршылася, да дома святара накіравалася група “акаўцаў” з трох чалавек. Па словах старажылаў, гэта былі якраз гэтак званыя “палякі” з тутэйшых. Выконвалі яны загад свайго начальства ці завіталі сюды самастойна, пра тое невядома.

У гэты час у доме Леванчукоў былі сам святар, Ларыса, Валянціна і адна з мясцовых дзяўчат, якая працавала тут служанкай. Жонка святара Лізавета і сын Леанід былі ў гэты час у ад’ездзе, і таму яны пазбеглі расправы.

Калі бандыты загрукалі ў дзверы, служанка паспела схавацца ў склеп пад домам, што і выратавала ёй жыццё. Адтуль яна чула ўсё, што адбывалася наверсе, а пасля пераказала пачутае аднавяскоўцам.

Адчыніўшы на грукат дзверы, айцец Міхаіл зразумеў, што чакае яго. Ён папрасіў катаў, каб дазволілі памаліцца перад смерцю. “Акаўцы” ў гэты час прывялі ў пакой дачку і пляменніцу. У іх прысутнасці адзін з бандытаў уставіў у рот святару карабін і выстраліў. Пасля забілі дзяўчат.

Ахвяры начнога нападу знайшлі свой апошні прытулак ля царкоўнай сцяны. Крыху пазней на іх магілах паставілі помнікі.

Фотаздымкі забяспечаныя аўтарам.

Абмеркаваць
comments powered by HyperComments
Новае на сайце